Apotecjum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Schemat budowy apotecjum:
asques en formationtworzące się worki
asques mursdojrzałe worki
paraphysesparafizy
Apotecja na trzonach (piestrzyca popielata)

Apotecjum, w l.mn. apotecja (łac. apothecium) – rodzaj owocnika u workowców[1]. Używana jest też polska nazwa miseczka. Apotecjum ma wygląd mniej lub bardziej wklęsłej miseczki o mięsistych ścianach i zbudowany jest z dwóch rodzajów strzępek[2]:

  • na wklęsłej stronie miseczki znajdują się płodne warstwy hymenium (warstwa rodzajna);
  • wypukłą stronę miseczki tworzą splątane płonne strzępki grzybni (hypotecjum).

W warstwie rodzajnej powstają worki (ascus) z zarodnikami. Pomiędzy nimi znajdują się płonne wstawki (parafizy)[2].

Wewnętrzna warstwa rodzajna często odróżnia się barwą i strukturą powierzchni od warstwy zewnętrznej, np. u dzieżki pomarańczowej (Aleuria aurantia) jest ona pomarańczowa i gładka, podczas gdy warstwa zewnętrzna jest biaława i aksamitna. W trakcie dojrzewania zarodników u niektórych gatunków miseczka stopniowo rozpłaszcza się, tak że w końcowej fazie przyjmuje postać talerzyka lub nawet wywija się na drugą stronę tak, że worki znajdują się na wypukłej stronie miseczki[2].

Miseczki mogą wyrastać bezpośrednio na podłożu, jak np. u czarki szkarłatnej (Sarcoscypha coccinea), lub na różnej długości trzonach, jak np. u kielisznika jodłowego (Cyphella digitalis) czy piestrzycy popielatej (Helvella macropus). U niektórych gatunków grzybów miseczki są z jednej strony rozcięte na różną głębokość, czasami aż do podstawy. Na przykład u uchówki oślej (Otidea onotica) rozcięte brzegi miseczki zawijają się do wewnątrz, wskutek czego owocnik przypomina wyglądem ucho[2].

U porostów w apotecjach wyróżnia się zazwyczaj dwie części[3]:

  • tarczka – część hymenium widoczna na górnej stronie plechy. Jest mniej lub bardziej okrągła. Może być wkłęsła, płaska lub wypukła;
  • brzeżek (ekscypulum) – brzeg tarczki. W zależności od rodzaju brzeżka wyróżnia się dwa rodzaje apotecjów:
    • apotecja lekanorowe, na brzeżnej części których występują glony,
    • apotecja lecideowe, pozbawione glonów.

Przypisy

  1. Edmund Malinowski: Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966.
  2. a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.