Niwchowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Myśliwi niwchijscy w tradycyjnych ubiorach

Niwchowie, Niwchi (własna nazwa: нивхгу, ниғвӈгун "ludzie, naród" - od нивх "człowiek"[1]) , używa się również dawnej nazwy - Gilacy гиляки (tung. гилэкэ — od гилэ "łódka"[2]) - autochtoniczny lud paleoazjatycki, zamieszkujący na wschodzie Rosji, głównie u ujścia rzeki Amur, a także na wyspie Sachalin i w Japonii[3].

Antropologia Niwchów[edytuj | edytuj kod]

Antropologia Niwchów jest przedmiotem badań. Przyjmuje się, że Niwchowie są spokrewnieni z ludami Polinezji. Niwchowie są dość homogeniczni antropologicznie i różnią się wyglądem od sąsiednich narodów a związane jest to z ich niezależnym procesem etnogenezy. Ze względu na specyfikę ich języka i kultury Niwchowie są paleoazjatami, należą do najstarszych ludów Dolnego Amuru i Sachalinu, przybyli w te rejony wcześniej niż Tunguso-Mandżurowie.

Zdaniem niektórych badaczy, starożytna populacja Amur i Sachalin (archeologia czasu mezo / neolitu) w rzeczywistości nie pochodzi od Niwchów, ale reprezentuje etnicznie niezróżnicowaną warstwę kulturową, która stała się podwaliną dla całej współczesnej populacji narodów Amuru. Ślady tego substratu są rejestrowane w antropologii, języku, kulturze zarówno niwchów, jak i tungus-mandżurskich ludów regionu Amuru. W ramach tej teorii Niwchowie są uważani za jedną z grup północno-wschodnich paleoazjatów, którzy wyemigrowali do Amur. Względną niespójność wzorów etnogenetycznych tłumaczy się wysokim stopniem zamętu i integracji współczesnych ludów Amuru i Sachalina, a także późnego okresu ich etnicznego wzornictwa[4].

Istnieje również teoria, że ​​przodkowie współczesnych Niwchów, północno-wschodnich paleoazjatów, Eskimosów i Indian są ogniwami jednego etnicznego łańcucha, który w odległej przeszłości obejmował północno-zachodnie brzegi Oceanu Spokojnego[5]. Niwchowie są utożsamiani z archeologiczną kulturą Ochocką, która w starożytności zajmowała większy obszar niż współczesne terytorium Niwchów. Nosiciele tej kultury, Misychase, zostali wypędzeni z Japonii w VII wieku n.e.[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Uważa się, że najwcześniejszą wzmianką o Niwchach w historii są chińskie kroniki z początku 600 r. n.e. Odnoszą się one do mieszkańców Gilyami (chiń. 迷 Jílièmí), którzy mieli kontakt z władcami dynastii mongolskich Yuanów (w 7-tej chińskiej kronice nie ma informacji o kontakcie z dynastią XIII-XIV) w Chinach. Przez wiele lat ich ziemie należały do Chin, dopiero w XIX wieku znaleźli się pod władzą rosyjską. Kontakty Rosjan z Niwchami rozpoczęły się w XVII wieku, za pośrednictwem Kozaków. Pierwszym Rosjaninem, który pisał o Niwchach w 1643 roku, był Wasilij Poyarkow, który nazwał ich Gilyakami[5]. W latach 1849-1854 ekspedycja G. I. Nevelskiego pracowała nad Dolnym Amurem, gdzie założono następnie miasto Mikołajów. Rok później zaczęli tu osiedlać się rosyjscy chłopi. Imperium Rosyjskie uzyskało pełną kontrolę nad ziemami Niwchana po traktacie z Aigun w 1858 roku i traktatem pekińskim z 1860 roku. Po II wojnie światowej duża część tego narodu przeniosła się na wyspę Hokkaido. Brakuje danych na temat liczebności ich populacji w Japonii[5].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kultura Niwchów przyjmowała wpływy z krajów, z którymi mieli oni kontakt: Japonii, Mandżurii, Chin i obecnie Rosji. Tradycyjnymi zajęciami większości tego narodu jest rybołówstwo i myślistwo, zaś mniejszość zajmuje się hodowlą reniferów, z czym związana jest sezonowa zmiana miejsca zamieszkania. Dużą rolę w kulturze Niwchów stanowi łowiectwo i hodowla psów.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Niwchowie wyznają prawosławie i szamanizm. Wierzenia religijne Niwchów opierały się na animizmie i kultach lokalnych, wierze w duchy zamieszkujące wszędzie - na niebie, na ziemi, w wodzie, w tajdze. Istotną rolę odgrywał kult niedźwiedzia. Każdy niedźwiedź był uważany za syna "Gospodarza Tajgi", więc polowanie na niego towarzyszyło obrzędom związanym z kultem łowów. Święto niedźwiedzia obchodzono w styczniu lub lutym, w zależności od klanu. Niedźwiedź kiedy został złapany lub kupiony od ludzi z plemienia Negidal lub Nanai, był wychowywany przez 3-4 lata w specjalnym domu z bali, po czym organizowano święto ku czci zmarłych krewnych. Podczas uroczystości niedźwiedzie były ubrane w specjalny kostium, prowadzane po domach i karmione z misternie rzeźbionych drewnianych naczyń. Nie wolno było do niedźwiedzia podchodzić kobietom. Po wszystkim, zwierze zostawało złożone w ofierze (zabijano je strzałem z łuku). Na czole martwego niedźwiedzia umieszczano naczynie, ponownie "ugoszczając" nim zwierzę. W przeciwieństwie do innych ludów Amuru, Niwchowie kremowali zmarłych, paląc ich na wielkim ognisku w tajdze i płakali rytualnie. W starożytności praktykowali rytuał pochówku powietrznego[5]. "Gospodarz Tajgi", zwany Pal-Yz, również przedstawiany był w postaci niedźwiedzia.

Język[edytuj | edytuj kod]

Posługują się głównie językiem rosyjskim, ale część Niwchów (około 20%) zna jeszcze język niwchijski. Niwchijski jest izolowanym językiem paleoazjatyckim. Język jest aglutynacyjny, syntetyczny. Akcent nie jest stały, mobilny i inny w różnych miejscach, można zmieniać nim znaczenie słów. Posiada osiem części mowy, przymiotniki nie są rozróżniane, ich semantyczne odpowiedniki stanowią czasowniki jakościowe. Istnieje hipoteza J. Greenberga, zgodnie z którą język Niwchów należy do eurazjatyckiej (nostratycznej) rodziny języków. Od lat siedemdziesiątych w radzieckiej nauce pojawiła się opinia, że język nichwski należy do rodziny Ałtaj (T. A. Bertagaev, V. Z. Panfiłow, V. I. Tsintsius); Według A. A. Burykina język ten jest odrębną gałęzią języków Tungus-Mandżu, które dzieliły się przed innymi językami i podlegały silnemu wpływowi Ainu. Japońscy lingwiści Katsunobu Izutsu i Kazuhiko Yamaguchi uważają niwchijski za jednego z przodków współczesnego języka japońskiego. S.L. Nikolayev zaproponował hipotezę o związku niwchijskiego z językami Algonquian i Vakash w Ameryce Północnej. W języku tym rozróżnia się cztery dialekty: amurski, wschodnio-sachaliński, północno-sachaliński i południowo-sachaliński[5].

Populacja[edytuj | edytuj kod]

Zmiany populacji Niwchów:

rok liczba Niwchów
(dane spisowe)
1897 4549
1926 4076
1959 3717
1970 4420
1979 4397
1989 4673
2002 5162
2010 4652[6]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Таксами Ч. М., Словарь нивхско-русский и русско-нивхский, Leningrad 1983, 69, 211, 276..
  2. Сравнительный словарь тунгусо-маньчжурских языков, В.И. Цинциус (red.), Leningrad 1975, s. 152.
  3. Груздева Е. Ю., Нивхский язык. Языки мира. Палеоазиатские языки, Moskwa 1996, 139—154.
  4. Семейная обрядность народов Сибири., Moskwa 1980.
  5. a b c d e f Гиляки-Нивхи.
  6. Том 4. Национальный состав и владение языками, гражданство // ВПН-2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]