Zieleńcowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zieleńcowce
Ilustracja
Chloranthus serrata
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd zieleńcowce
Nazwa systematyczna
Chloranthales A.C. Sm. ex J.-F. Leroy
Taxon 32: 1169. 25 Mai 1983

Zieleńcowce (Chloranthales A.C. Sm. ex J.-F. Leroy) – monotypowy rząd roślin z jedną rodziną zieleńcowatych[2] Chloranthaceae, stanowiący grupę siostrzaną dla kladu magnoliowych (magnoliids). Obie grupy stanowią jedną ze starszych linii rozwojowych roślin okrytonasiennych, zaliczaną do tzw. wczesnych dwuliściennych. Niezależnie od systemu klasyfikacyjnego rząd ma stabilną klasyfikację, obejmując jedną rodzinę z czterema rodzajami i 75[1]–77[3] gatunkami. Są to zwykle niskie krzewy i byliny. Ich drewno nie posiada naczyń (same cewki)[4]. Występują w strefie tropikalnej i subtropikalnej poza kontynentalną Afryką (obecne są jednak na Madagaskarze)[3]. W Polsce brak przedstawicieli.

Chloranthus glaberi uprawiany jest jako krzew ozdobny[5]. Chloranthus spicatus stosowany jest do aromatyzowania herbaty. Chloranthus elatior stosowany był w Azji Południowo-Wschodniej do przygotowywania naparów, zanim wyparty został przez herbatę. Liście różnych gatunków zielonokwiatów używane są w Azji w ziołolecznictwie do odtruwania i ze względu na ich działanie przeciwzapalne[3]. W Ameryce Południowej jako roślinę leczniczą wykorzystuje się Hedyosmum brasiliense[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Liście Ascarina lucida
Owocująca Sarcandra glabra
Pokrój
Zimozielone krzewy i byliny, często zgrubiałe w węzłach[1], rzadziej drzewa[5]. Rośliny wonne ze względu na zawartość olejków eterycznych[5].
Liście
Naprzeciwległe, połączone pochwiastymi nasadami, z drobnymi przylistkami, zwykle na krawędzi pochew. Blaszka liściowa niepodzielona, na brzegu ząbkowana lub piłkowana[1][5]. Liście ogonkowe[5][3].
Kwiaty 
Niewielkie, promieniste, zwykle z silnie zredukowanym okwiatem (u niektórych trójlistkowy okwiat, u innych całkiem brak – zwłaszcza w kwiatach męskich). U części gatunków tylko jeden pręcik, maksymalnie do 5. Słupek pojedynczy, dolny, powstający z pojedynczego owocolistka z jednym zalążkiem. U Ascarina i Hedyosmum kwiaty jednopłciowe. Kwiaty zebrane są w kłosokształtne[5], wiechowate lub główkowate kwiatostany wyrastające w kątach liści[4][6].
Owoce
Kuliste lub jajowate pestkowce[5] i jagody[3]. Nasiona z drobnym zarodkiem[5] w bardzo twardych łupinach nasiennych[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]

amborellowce Amborellales




grzybieniowce Nymphaeales




Austrobaileyales




zieleńcowce

zieleńcowate Chloranthaceae





kanellowce Canellales



pieprzowce Piperales





wawrzynowce Laurales



magnoliowce Magnoliales







klad jednoliściennych monocots




rogatkowce Ceratophyllales



klad dwuliściennych właściwych eudicots








Pozycja systematyczna w dawniejszych systemach

W różnych systemach drugiej połowy XX wieku (Cronquista (1981), Dahlgrena (1989), Takhtajana (1999)) rodzina Chloranthaceae sytuowana jest w podklasie Magnoliidae, na ogół włączana do własnego rzędu zieleńcowców (Chloranthales), tylko u Cronquista umieszczona była w rzędzie pieprzowców (Piperales). Proponowano także (Donoghue i Doyle w 1989) zaliczenie tej rodziny do wawrzynowców (Laurales). Thorne (1996) wskazywał na Trimeniaceae jako najbliżej spokrewnioną z zieleńcowatymi[5]. Analizy molekularne wskazały na izolowaną, siostrzaną pozycję tej rodziny w stosunku do całego kladu magnoliowych, co spowodowało podniesienie rangi tej grupie roślin do kategorii rzędu[3]. W systemie APG I (1998)[7] i APG II (2003) rodzina była wymieniona jeszcze wśród posiadających niejasną pozycję (Incertae sedis) wśród kladów bazalnych okrytonasiennych[5].

Podział rzędu (różne systemy zgodne)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-07-08].
  2. a b Nazwy polskie według Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900.
  3. a b c d e f g Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 114. ISBN 978-1842466346.
  4. a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
  5. a b c d e f g h i j k Gurcharan Singh: Plant Systematics. An Integrated Approach. Enfield: Science Publishers, INC, 2004, s. 306. ISBN 1-57808-351-6.
  6. Cole T.CH., Hilger H.H., Stevens P.F., Baranow P.. Filogeneza roślin okrytozalążkowych – Systematyka Roślin Kwiatowych, Polskie tłumaczenie/Polish version of (2018) Angiosperm Phylogeny Poster – Flowering Plant Systematics. , 2018. 
  7. K. Bremer, M. W. Chase i 30 in.. An ordinal classification for the families of flowering plants. „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 85, 4, s. 531-553, 1998.